Utrzymywanie komputera w czystości może wydawać się żmudne, a wręcz onieśmielające, zwłaszcza dla nowicjuszy w świecie gier komputerowych. Wytarcie kontrolera, odkurzenie obudowy konsoli czy też usunięcie okruchów z laptopa to pestka, ale wyczyszczenie komputera to zupełnie inna bajka. 

Przewodnik ten pokaże ci podstawy czyszczenia komputera, klawiatury, myszy, a nawet podkładki pod mysz. Pamiętaj, że będziemy zajmować się kosztowną elektroniką! Zdrowy rozsądek podpowiada, że jeśli coś jest na tyle drogie i delikatne, że wymaga czyszczenia, to warto zrobić to dobrze. Poniżej omówimy, dlaczego warto poświęcić na to czas i opiszemy kilka typowych błędów, których należy unikać. Przy odrobinie troski i czasu poświęconego na konserwację zapomnisz o łatwych do uniknięcia problemach, do których może prowadzić brud i kurz, a twoje sprzęty będą rozkosznie czyściutkie.

Środki czyszczące, z których będziemy korzystać
Jeszcze przed otwarciem komputera i demontażem jakichkolwiek akcesoriów zbierz rzeczy potrzebne do przeprowadzenia dokładnego czyszczenia. Lepiej od razu przygotować się na brudną robotę i uniknąć niespodzianek. Kluczowe przedmioty:

• Puszka sprężonego powietrza
• Alkohol izopropylowy
• Waciki
• Ręczniki papierowe lub jednorazowe ściereczki z mikrofibry
• Maseczka chirurgiczna lub półmaska filtrująca
• Odkurzacz (opcjonalnie)
• Antystatyczna opaska na nadgarstek ułatwiająca demontaż (opcjonalnie)
• Klucz do przycisków (opcjonalnie)
• Płyn do mycia naczyń (opcjonalnie)
• Wkrętaki lub inne narzędzia niezbędne do demontażu obudowy (opcjonalnie)

Jeszcze jedna sprawa: zanim zabierzesz się za czyszczenie jakiejkolwiek części komputera, całkowicie go wyłącz. Jeśli planujesz tylko oczyścić filtr z kurzu, PC może zostać podłączony do prądu, jednak w przypadku bardziej skrupulatnego czyszczenia zawsze należy odłączyć go od zasilania.

Jak często trzeba czyścić PC?
Niestety nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to, jak często należy czyścić PC i odtłuszczać urządzenia peryferyjne. Wszystko zależy od miejsca, w którym umieszczony jest komputer, nawyków podczas korzystania ze sprzętu i ogólnej czystości w domu. 

Niezależnie od tego, czy twoje lokum jest nieskazitelnie czyste, czy też wiecznie wymaga sprzątania, dobrze przyjąć, że komputer należy czyścić przynajmniej co sześć miesięcy. Przeciąganie tego czasu może odbić się na wydajności i żywotności komputera. Gdy otworzysz PC po sześciu miesiącach intensywnego, a nawet umiarkowanego użytkowania, znajdziesz w nim trochę kurzu. Lepiej, żeby znalazł się poza obudową. Jeśli komputer przegrzewa się lub zawiesza, a ty niespecjalnie dbasz o jego czystość, odkurzenie może całkowicie rozwiązać problem. Nagromadzony kurz pogarsza możliwość rozpraszania przez PC ciepła, co z czasem może prowadzić do spadku wydajności i skrócenia żywotności komponentów, na przykład procesora. 

Po roku zaniedbania być może nie zauważysz żadnych problemów, ale z czasem twój komputer może wymagać wizyty na ostrym dyżurze.  Łatwiej (i prawdopodobnie taniej) jest ogarniać go dwa, trzy razy w roku.

Oczywiście istnieją również okoliczności, w których PC należy czyścić regularniej. Sześć miesięcy to zbyt długo, jeśli komputer znajduje się w pobliżu wykładziny, w pomieszczeniu, w którym przebywają zwierzęta gubiące sierść, lub w miejscu pełniącym funkcję warsztatu; ogólnie rzecz biorąc, chodzi o miejsca, w których fruwają wszelkiej maści cząstki, włókna lub kłaczki. Jeśli po otwarciu obudowy okaże się, że jej wnętrze przypomina stos psiej sierści, który uprzątnął swego czasu profesjonalny konstruktor komputerów Jay Langevin, warto sprawdzić wnętrze maszyny również za kilka miesięcy, żeby sprawdzić, czy czyszczenie trzeba powtarzać częściej.

Najpierw łatwizna: filtry przeciwpyłowe
Pamiętam, jak mając naście lat, czyściłem mój pierwszy komputer. Stał we wnęce biurka w mojej sypialni. Ciężko było go stamtąd wydostać, a żeby dotrzeć do jedynego filtra przeciwpyłowego, w który go wyposażono, musiałem zdjąć całą przednią część obudowy. To tak jakby rozkręcać całą suszarkę bębnową tylko po to, żeby wyjąć z niej kłaczki!

Na szczęście w nowoczesnych obudowach filtry przeciwpyłowe zwykle umieszczone są w dogodnych obszarach – przy głównych wlotach wentylatora i obok zasilacza. Przyjrzyj się swojej obudowie, zapoznaj się z położeniem filtrów i dowiedz się, jak je wyjąć i włożyć z powrotem. Jak wcześniej wspominałem, jeśli twój PC stoi w zakurzonym miejscu, może wymagać częstszego czyszczenia, ale przyda mu się nawet szybkie otrzepanie filtrów. 

Aby wyczyścić filtr przeciwpyłowy, wyjmij go i odkurz lub zetrzyj nagromadzony kurz. Do usunięcia kurzu powinny wystarczyć jednorazowa ściereczka do czyszczenia albo zwilżony wodą ręcznik papierowy. Warto zaznać, że jeśli filtr się zmoczy, przed ponownym zamontowaniem go i włączeniem komputera musi on całkowicie wyschnąć.

Wnętrze obudowy PC
Wyższa szkoła jazdy to otwarcie obudowy i odsłonięcie komponentów PC wraz z wszelkim zebranym na nich brudem.

Dla bezpieczeństwa podkreślę to jeszcze raz: zanim zdejmiesz z obudowy panele boczne, wyłącz komputer i odłącz go od zasilania. Próba wyczyszczenia komputera, gdy jest on w użyciu, znacznie zwiększa ryzyko uszkodzeń. Najbardziej podatne na uszkodzenia są części ruchome, takie jak wentylatory.

Jeśli to możliwe, przed otwarciem komputera zalecam wynieść go na zewnątrz. Oczywiście należy mieć na uwadze pogodę – skoro komputerowi może zaszkodzić kurz, to co dopiero deszcz albo śnieg. Warto przynajmniej zabrać komputer w miejsce z dobrą wentylacją. W ten sposób kurz, który zamierzasz wydmuchać z obudowy, nie będzie po prostu unosił się w powietrzu, a następnie trafiał z powrotem do komputera. Świetne miejsce do rozpoczęcia odkurzania to balkon lub ganek.

Podczas czyszczenia komputera z kurzu warto założyć maseczkę lub półmaskę filtrującą, nawet będąc na zewnątrz. Takie środki ochrony osobistej są absolutnie konieczne w przypadku nadwrażliwości na kurz lub problemów z układem oddechowym, ale powinny je stosować nawet zdrowe osoby. Należy unikać kurzu zarówno wewnątrz elektroniki, jak i naszych płuc.

W większości przypadków puszka ze sprężonym powietrzem jest podstawowym narzędziem do czyszczenia komputera. Nie sięgaj po odkurzacz od razu po zauważeniu kurzu wewnątrz obudowy, ponieważ odkurzanie grozi wyładowaniem elektrostatycznym, które może uszkodzić wrażliwe komponenty komputera. Czy jest to bardzo prawdopodobne? Niekoniecznie. Możesz odkurzyć PC lub nawet dotknąć elementów ze zgromadzonym na sobie ładunkiem, a potem z ulgą przekonać się, że wszystko działa, ale będzie to tylko łut szczęścia, a kto chce ryzykować uszkodzeniem drogiej karty graficznej lub procesora? 

Odkurzacz i tak nie jest idealnym narzędziem do czyszczenia pełnej malutkich elementów obudowy. Trudno byłoby usunąć kurz ze szczelin zwykłym wężem od odkurzacza – w tej roli lepiej sprawdzi się wąziutka dysza puszki ze sprężonym powietrzem. Pracuj mądrzej i bezpieczniej. Nie potrząsaj puszką ani nie odwracaj jej podczas odkurzania, ponieważ zamiast powietrza może wyciec z niej gaz pędny. Podczas czyszczenia warto zdjąć z obudowy co najmniej dwa panele boczne; dzięki temu kurz nie będzie fruwał po wnętrzu PC, tylko łatwiej z niego wyleci.

Właściwa obsługa wentylatorów
Jednym z elementów, przy których należy zachować ostrożność podczas korzystania ze sprężonego powietrza, są wentylatory. Mogą one wymagać ręcznego czyszczenia nawet jeśli masz już wprawę w odkurzaniu komputera.

Wentylatory gromadzą kurz wzdłuż krawędzi śmigieł, co jest kolejną osobliwą kwestią związaną z elektrycznością statyczną, o której należy pamiętać podczas czyszczenia. Dmuchanie na wentylator prawdopodobnie nic nie da; w końcu kurz osadza się na wentylatorze, gdy ten się obraca. Takie działanie stanowi ryzyko uszkodzenia wentylatora lub wdmuchnięcia kurzu do wnętrza obudowy.

Zalecam użycie wacika i alkoholu izopropylowego, szczególnie w przypadku mniejszych wentylatorów. Delikatnie przesuwaj nasączony alkoholem wacik po powierzchni wentylatora (i wszelkich innych zakurzonych części jego obudowy), przytrzymując go palcem tak, aby się nie obracał.

Czy demontaż jest konieczny?
Po wyczyszczeniu filtrów, przedmuchaniu obudowy i wyczyszczeniu wentylatorów może się okazać, że wewnątrz komputera wciąż uparcie pozostaje trochę kurzu. W takiej sytuacji nie musisz jeszcze wyjmować wszystkich elementów. Jeśli czyścisz obszar, do którego można łatwo sięgnąć, po prostu przetrzyj go alkoholem izopropylowym, 

jednak jeśli osad naprawdę przywarł, wyjmij zabrudzony element, żeby poświęcić mu więcej uwagi. Podobnie jak podczas składania komputera, dobrze jest wówczas założyć opaskę antystatyczną. Wielu posiadaczy komputerów jej nie ma, w tym również ja, dlatego obejdziesz się i bez niej. Aby bezpiecznie rozpraszać niewielkie ładunki elektrostatyczne, które gromadzą się w ciele, podczas czyszczenia regularnie dotykaj nieosłoniętych metalowych części obudowy. Mimo to jeśli w domu często rażą cię ładunki elektrostatyczne (może mieszkasz w suchym miejscu lub po prostu uwielbiasz szurać skarpetkami po dywanie), to lepiej dmuchaj na zimne i zaopatrz się w opaskę. Nie polegaj na szczęściu.

Po usunięciu brudnej części delikatnie ją wyczyść – tutaj również najlepszą metodą będzie ostrożne pocieranie wacikiem nasączonym alkoholem izopropylowym. Jeżeli dany element wciąż jest zabrudzony i rozważasz jego dalszy demontaż, zachowaj ostrożność i zapoznaj się ze stosownymi instrukcjami przygotowanymi przez producenta komponentu. Zasilacze, na przykład, należy otwierać do czyszczenia rzadko – o ile nie wcale. Dobrze jest również unikać dotykania odsłoniętych styków lub kondensatorów walcowych na częściach takich jak karty graficzne czy też płyty główne.

Czyszczenie narzędzia do pisania
Czyszczenie często używanej klawiatury może być bardziej nieprzyjemne i pracochłonne niż dokładne odkurzanie komputera, ale tutaj na szczęście nie musisz się martwić, że coś zepsujesz – niezależnie od tego, czy masz wymyślną klawiaturę mechaniczną, czy tanią klawiaturę membranową.

Znów przydadzą ci się alkohol izopropylowy, waciki i sprężone powietrze. Jeśli klawiatura zakurzyła się na tyle, że trzeba ją przedmuchać, to warto wyjść na zewnątrz i nałożyć maskę. 

Przetarcie klawiatury alkoholem izopropylowym na wierzchu i między klawiszami powinno wystarczyć do usunięcia tłuszczu, martwych komórek naskórka i innych tego typu zabrudzeń. Uwaga dotycząca używania izopropylu: jeśli twoja klawiatura ma ozdobne klawisze, ważne jest, aby dokładnie sprawdzić, z czego je wykonano. Akryl, na przykład, może się od niego zniszczyć.

Jeśli klawiatura jest naprawdę brudna lub wolisz unikać używania alkoholu izopropylowego do dokładniejszego czyszczenia sprzętu, wyjmij wszystkie klawisze i wyczyść je w misce z ciepłą wodą i odrobiną płynu do mycia naczyń. W przypadku klawiatury mechanicznej wyjęcie klawiszy daje łatwy dostęp do przestrzeni między przełącznikami. 

Pamiętaj, aby przed złożeniem sprzętu wszystko dobrze wyschło. Większość klawiatur jest dość wytrzymała – ludzie z Linus Tech Tips włożyli kiedyś różne klawiatury mechaniczne i membranowe do zmywarki. Po tygodniowym suszeniu wszystkie działały. W tym przypadku czekanie nie będzie trwało aż tyle. Aby szybko wrócić do klikania, namocz na chwilę klawisze i pozostaw je do wyschnięcia, w tym czasie myjąc resztę klawiatury szybko odparowującym alkoholem izopropylowym.

Konserwacja myszy
W czasach myszy kulkowych, które zbierały wszystkie zabłąkane włosy, i podatnych na odbarwienia gumowych podkładek, walka o utrzymanie sprzętu w czystości była z góry skazana na porażkę. Na szczęście większość dzisiejszego sprzętu jest znacznie łatwiejsza w obsłudze. Szybkie przetarcie alkoholem izopropylowym lub nawet niewielką ilością wody z mydłem powinno wystarczyć do usunięcia brudu z powierzchni myszy; to samo dotyczy plastikowych (twardych) podkładek. Po czyszczeniu poczekaj, aż wszystko wyschnie, i gotowe. Myszy z wieloma dodatkowymi przyciskami mogą być trochę bardziej problematyczne: w ich przypadku wszelkie szczeliny należy wyczyścić wacikiem nasączonym alkoholem izopropylowym.

Wyczyszczenie materiałowej podkładki pod mysz wymaga jeszcze więcej wysiłku. Taką podkładkę możesz wyczyścić w wodzie z mydłem, a potem pozostawić ją do wyschnięcia. Suszenie w suszarce bębnowej jest złym pomysłem, ponieważ mogłoby to uszkodzić gumowe lub plastikowe elementy podkładki. Nie zostawiaj jej do wyschnięcia na słońcu, bo promienie mogą spowodować wyblaknięcie lub odbarwienie zdobiących podkładkę nadruków. Nowoczesne podkładki pod mysz nie służą tylko do ochrony blatu. Teraz umieszczane są zarówno pod myszą, jak i klawiaturą, a zdobiące je taśmy LED po bokach dodają twojemu biurku stylu, dlatego dbaj o swoje egzemplarze, aby zawsze wyglądały jak nowe.