การดูแลคอมพิวเตอร์ให้สะอาดอยู่เสมออาจจะฟังดูน่าเบื่อ หรือถึงขั้นน่ากลัวเลยก็ได้ โดยเฉพาะถ้าคุณเพิ่งเข้าวงการ PC เกมมิ่ง การเช็ดคอนโทรเลอร์ การปัดฝุ่นบนฝาเครื่องคอนโซล หรือการเทเศษอาหารออกจากแล็ปท็อปดูไม่ใช่เรื่องยากอะไร แต่ PC นี่ดูเป็นอีกเรื่องไปเลย 

คู่มือนี้จะพาคุณไปดูพื้นฐานในการทำความสะอาด PC คีย์บอร์ด เมาส์ ไปจนถึงแผ่นรองเมาส์ อย่าลืมล่ะว่าเรากำลังพูดถึงเครื่องใช้อิเล็กทรอนิกส์ระดับพรีเมียม! เราต่างรู้กันว่าถ้าของชิ้นหนึ่งมีราคาแพงและบอบบางพอที่จำเป็นต้องทำความสะอาด เราก็ควรที่จะทำความสะอาดอย่างถูกต้อง เราจะอธิบายว่าทำไมคุณถึงควรใช้เวลาไปกับการทำความสะอาด รวมถึงข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและควรเลี่ยง แค่ใส่ใจและทำอย่างสม่ำเสมอ คุณก็ไม่ต้องคอยกังวลเรื่องอุปกรณ์ชวนหยีหรือปัญหาฮาร์ดแวร์จากฝุ่นผงที่เลี่ยงได้

อุปกรณ์ทำความสะอาดที่คุณต้องใช้
ให้เตรียมอุปกรณ์สำหรับทำความสะอาดอย่างถี่ถ้วนให้พร้อมก่อนจะเผชิญความวุ่นวายในการแกะ PC ออกมา หรือการแยกชิ้นส่วนอุปกรณ์เสริมใดก็ตาม ควรเตรียมความพร้อมแบบเผื่อใจไว้ว่าจะเจองานหินกว่าที่คิด อุปกรณ์หลักได้แก่:

• สเปรย์ดันฝุ่นหนึ่งกระป๋อง
• ไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์
• คอตตอนบัด
• ทิชชู่หรือผ้าทำความสะอาดไมโครไฟเบอร์ใช้แล้วทิ้ง
• หน้ากากอนามัยหรือหน้ากากกันฝุ่น
• (ใช้หรือไม่ใช้ก็ได้) เครื่องดูดฝุ่น
• (ใช้หรือไม่ใช้ก็ได้) สายรัดข้อมือกันไฟฟ้าสถิตสำหรับการถอดชิ้นส่วน
• (ใช้หรือไม่ใช้ก็ได้) ที่ดึงปุ่มคีย์บอร์ด
• (ใช้หรือไม่ใช้ก็ได้) น้ำยาล้างจาน
• (ใช้หรือไม่ใช้ก็ได้) ไขควงหรืออุปกรณ์อื่นๆ ที่ต้องใช้ในการถอดตัวเคส

อีกหนึ่งขั้นตอน: ปิด PC ก่อนทำความสะอาดส่วนใดก็ตาม ถ้าคุณอยากใช้เวลาเพียงชั่วครู่ในการกำจัดฝุ่นจากตัวกรอง การเสียบปลั๊ก PC ไว้ก็ยังโอเค แต่ถ้าต้องการทำความสะอาดที่ทั่วถึงกว่านั้น คุณควรถอด PC ออกจากแหล่งจ่ายไฟ

คุณควรทำความสะอาด PC บ่อยแค่ไหน
น่าเสียดายที่การจะบอกว่าควรทำความสะอาด PC หรือกำจัดเศษสิ่งสกปรกจากอุปกรณ์ต่อพ่วงบ่อยแค่ไหนนั้นไม่มีสูตรกำหนดตายตัวที่ตอบได้ง่ายๆ เพราะเรื่องนี้ขึ้นอยู่กับตำแหน่งการตั้ง PC ลักษณะการใช้งาน และความสะอาดของบ้านคุณ 

การทำความสะอาด (อย่างน้อย) ทุกหกเดือนนับเป็นแนวทางที่ดี ไม่ว่าบ้านของคุณจะสะอาดวิ้งวับเรียบร้อยหรือต้องจัดระเบียบเป็นประจำก็ตาม ไม่ควรรอนานกว่านั้นในการทำความสะอาด เนื่องจากเหตุผลด้านประสิทธิภาพและการยืดอายุการใช้งาน เวลาที่คุณเปิดเคส PC หลังจากการใช้งานปานกลางจนถึงหนักต่อเนื่องกันหกเดือน ยังไงคุณก็จะเจอกับฝุ่นแน่นอน การเจอฝุ่นข้างนอกนั้นดีกว่าการเจอฝุ่นด้านใน อันที่จริง ถ้า PC ของคุณร้อนเกินไปหรือดับเป็นประจำ และคุณแทบหรือไม่เคยทำความสะอาดเลย การทำความสะอาดอาจแก้ปัญหาดังกล่าวได้อย่างปลิดทิ้ง ละอองฝุ่นที่ก่อตัวสะสมจะส่งผลต่อความสามารถในการระบายความร้อนของ PC ซึ่งอาจส่งผลต่อประสิทธิภาพที่ลดลงเมื่อเวลาผ่านไป และลดระยะเวลาการใช้งานของส่วนประกอบในเครื่อง เช่น CPU 

คุณอาจจะไม่สังเกตเห็นปัญหาใดๆ บน PC หลังจากปล่อยทิ้งไว้หนึ่งปี แต่เครื่องใช้ของคุณอาจต้องการการดูแลและการทำความสะอาดเป็นพิเศษในระยะยาว  การทำความสะอาดดีๆ ประมาณสองถึงสามครั้งต่อปีนั้นง่ายกว่า (และมีโอกาสที่จะถูกกว่าด้วย)

แน่นอนว่าบางทีคุณก็ควรทำความสะอาดบ่อยกว่านั้น ถ้า PC ของคุณตั้งอยู่ใกล้กับพื้นปูพรม อยู่ในห้องที่สัตว์เลี้ยงเดินไปมาและผลัดขน หรือตั้งอยู่ในที่ที่จัดเวิร์กช็อปด้วย หรือก็คือ ถ้าเป็นพื้นที่ที่มีฝุ่นละออง ไฟเบอร์ หรือขนฟูฟ่องลอยอยู่ทั่ว การทำความสะอาดหกเดือนครั้งอาจจะนานเกินไป ถ้าคุณเปิดเคส และด้านในดูเหมือนผ้าขนหนูที่เต็มไปด้วยขนสุนัขที่นักประกอบ PC มืออาชีพ Jay Langevin ได้ทำความสะอาดไป ให้ลองกลับมาดูในอีกสองสามเดือนข้างหน้าว่าควรต้องทำความสะอาดบ่อยขึ้นหรือไม่

ส่วนที่ง่าย: แผ่นกรองฝุ่น
ผมจำตอนที่ทำความสะอาด PC เครื่องแรกสมัยเป็นวัยรุ่นได้ PC เครื่องนี้ตั้งอยู่ในห้องนอน สอดใต้โต๊ะ การนำเครื่องออกมามันเหนื่อยมาก และการจะเข้าถึงแผ่นกรองฝุ่นแผ่นเดียวในเครื่องได้นั้นจำเป็นต้องถอดเคสคอมข้างหน้าออกให้หมดก่อน ลองนึกภาพการรื้อเครื่องอบผ้าแค่เพื่อหยิบแผ่นกรองออกสิ!

โชคดีที่ปัจจุบันนี้ แผ่นกรองฝุ่นในเคสคอม PC เป็นสิ่งที่หยิบออกได้ง่ายและอยู่ในจุดที่คุณต้องการมันมากที่สุด นั่นก็คือตรงช่องลมเข้าที่พัดลม และใกล้กับแหล่งจ่ายไฟ มองดูเคสคอม ทำความคุ้นเคยกับตำแหน่งของแผ่นกรองฝุ่น และเรียนรู้วิธีหยิบออกมาและใส่กลับเข้าไป อย่างที่บอกไปข้างต้น คุณอาจต้องทำความสะอาดคอม PC ของคุณบ่อยขึ้นถ้าอยู่ในจุดที่มีฝุ่นหรือเศษขนเยอะ แต่การทำความสะอาดแผ่นกรองจะเป็นประโยชน์กับคุณในระยะยาว 

ในการทำความสะอาดแผ่นกรองฝุ่นของ PC ให้เช็ดกองฝุ่นที่พอกพูนหรือใช้เครื่องดูดฝุ่นดูดออก การใช้แผ่นทำความสะอาดแบบใช้แล้วทิ้งหรือทิชชู่ชุบน้ำหมาดๆ ควรช่วยให้กำจัดฝุ่นออกจากแผ่นกรองได้ดี แต่ถ้าแผ่นกรองเปียก อย่าลืมตากให้แห้งสนิทก่อนนำไปใส่ในเครื่องแล้วเปิดเครื่องใหม่อีกครั้ง

ข้างในเคส PC
ถึงจุดที่ต้องจริงจังแล้ว นั่นคือการเปิดเคส PC และเผยชิ้นส่วนองค์ประกอบต่างๆ รวมถึงเศษฝุ่นและสิ่งสกปรกที่เข้าไปข้างใน

ขอเตือนอีกครั้งเพื่อความปลอดภัย ก่อนที่คุณจะถอดแผงด้านข้างจากเคสคอม อย่าลืมปิดเครื่องคอมและถอดปลั๊กออก การพยายามทำความสะอาด PC ตอนกำลังใช้งานอยู่จะเพิ่มความเสี่ยงที่จะทำให้บางอย่างพัง โดยเฉพาะส่วนที่เคลื่อนไหวอย่างพัดลม

ถ้าทำได้ ผมขอแนะนำให้ยกเครื่อง PC ไปข้างนอกก่อนจะแกะออกมา ต้องคำนึงถึงสภาพอากาศด้วย เพราะฝุ่นมันแย่ก็จริง แต่การมีหิมะหรือฝนตกใส่ข้างในตัว PC นั้นแย่ยิ่งกว่า อย่างน้อยที่สุดก็ควรยกเครื่อง PC ไปในที่ที่อากาศถ่ายเทได้ดี อย่างห้องที่เวลาคุณเป่าฝุ่นออกจากเคสแล้ว ฝุ่นจะไม่ปลิวว่อนไปทั่วแล้วกลับเข้ามาใน PC อีกครั้ง ระเบียงบ้านหรือเฉลียงเป็นจุดที่ดีในการเริ่มกำจัดฝุ่น

คุณควรใส่หน้ากากอนามัยขณะทำความสะอาดฝุ่นออกจาก PC ด้วย แม้ว่าจะอยู่ข้างนอกบ้าน ยิ่งถ้าคุณรู้ตัวว่าเป็นคนแพ้ฝุ่นหรือมีปัญหาด้านการหายใจ คุณยิ่งต้องใส่เลย แต่การใส่ไว้ก็เป็นสิ่งที่ช่วยปกป้องคุณและดีต่อสุขภาพอยู่แล้วนะ เราไม่อยากให้เครื่องใช้ไฟฟ้ามีฝุ่น และเราเองก็ไม่ควรสูดเอาฝุ่นเยอะๆ เข้าไปในตัว

ส่วนใหญ่แล้ว สเปรย์ดันฝุ่นกระป๋องคืออุปกรณ์คู่ใจในการทำความสะอาด PC เมื่อเห็นฝุ่นด้านในเคสคอม อย่าเพิ่งหยิบเครื่องดูดฝุ่นมาใช้ทันที เพราะการดูดฝุ่นนั้นเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดการถ่ายเทประจุไฟฟ้าซึ่งอาจส่งผลเสียต่อชิ้นส่วนที่เปราะบางใน PC มันจะเกิดขึ้นตลอดเลยเหรอ ไม่นะ คุณอาจจะดูดฝุ่นบน PC ตรงๆ หรือกระทั่งจับโดนชิ้นส่วนหลังจากที่ผิวคุณสะสมประจุไฟฟ้า และไม่ว่าจะเกิดไฟฟ้าสถิตหรือไม่ หลังจากนั้นทุกอย่างก็อาจจะยังใช้งานได้ตามปกติ แต่ต้องพึ่งดวงเหมือนกันนะ แล้วใครอยากจะเสี่ยง (หรือเครียดไปกับ) การทำลายการ์ดจอหรือหน่วยประมวลผลราคาแพงกันล่ะ 

เครื่องดูดฝุ่นไม่ใช่เครื่องมือที่เหมาะกับเคส PC เล็กๆ อยู่แล้ว การดูดฝุ่นออกจากรอยเชื่อมต่างๆ เป็นเรื่องยากเมื่อเทียบกับการใช้หลอดเล็กๆ ที่มากับสเปรย์ดันฝุ่นแบบกระป๋อง เลือกทางที่ฉลาดและปลอดภัยกว่าเถอะนะ อย่าเขย่าหรือกลับด้านกระป๋องเวลาใช้เป่าฝุ่น เพราะอาจจะทำให้น้ำยาออกมาแทน คุณอาจจะต้องถอดแผงด้านข้างออกมากกว่าหนึ่งข้างเพื่อช่วยให้เป่าฝุ่นบางๆ ออกจากเคสได้ง่าย แทนการเป่าให้ฝุ่นกระจายไปในจุดต่างๆ ของเคส

ดูแลพัดลมให้ดี
หนึ่งในจุดที่ต้องระมัดระวังเวลาใช้สเปรย์ดันฝุ่นคือพัดลมของเครื่อง PC แม้ว่าคุณจะทำความสะอาด PC เป็นประจำ แต่คุณก็อาจจะพบว่ามีส่วนประกอบหนึ่งชิ้นที่คุณต้องลงไม้ลงมือ

พัดลมของ PC จะสะสมฝุ่นไว้ตามขอบใบพัด ซึ่งเป็นจุดที่ก่อให้เกิดไฟฟ้าสถิตได้และต้องระวังเวลาทำความสะอาด การพยายามเป่าลมเพื่อปัดฝุ่นออกจากพัดลมอาจจะไม่ได้ผลดีนัก เพราะฝุ่นจะเกาะติดตรงนั้นเวลาที่ใบพัดหมุน และเสี่ยงต่อการทำลายพัดลมหรือการไล่ฝุ่นเข้าไปในเคส

ผมแนะนำให้ใช้คอตตอนบัดและไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ในการทำความสะอาดพัดลม โดยเฉพาะพัดลมขนาดเล็ก ใช้คอตตอนบัดที่จุ่มแอลกอฮอล์จนโชกค่อยๆ กวาดเบาๆ ไปตามขอบใบพัด (และส่วนที่มีฝุ่นเยอะส่วนอื่นๆ ของส่วนปิดพัดลม) พร้อมกับใช้นิ้วจับไว้ไม่ให้พัดลมหมุน

จำเป็นต้องถอดชิ้นส่วนไหม
หลังจากทำความสะอาดแผ่นกรอง เป่าฝุ่นออกจากเคส และเช็ดพัดลมแล้ว คุณอาจจะยังเจอฝุ่นที่เกาะติดอยู่ข้างใน PC แต่ก็อาจจะยังไม่ต้องถอดชิ้นส่วนออกมา ถ้าคุณเจอฝุ่นข้างในเคสตามจุดที่เข้าถึงได้ง่าย การใช้ไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์และการปัดเช็ดเบาๆ ก็น่าจะเพียงพอ 

แต่ถ้าฝุ่นหรือสิ่งสกปรกติดแน่นอยู่บนชิ้นส่วนจริงๆ การถอดออกมาทำความสะอาดอย่างถี่ถ้วนก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง เช่นเดียวกับตอนประกอบ PC ถ้าคุณมีสายรัดข้อมือกันไฟฟ้าสถิต การใส่ไว้ก็จะช่วยคุณได้ เจ้าของ PC ส่วนใหญ่ไม่มีหรอก ผมเองก็ไม่มี แค่ต้องคอยจับส่วนที่เป็นเหล็กเปล่าๆ ของเคสเวลาทำความสะอาดอยู่เสมอ เพราะมันจะปล่อยประจุที่ถูกสร้างสะสมขึ้นบนตัวคุณออกมาอย่างปลอดภัย แต่ถ้าปกติคุณโดนไฟฟ้าสถิตเวลาใช้ชีวิตในบ้านอยู่แล้ว (คุณอาจจะอาศัยอยู่ในที่ที่อากาศแห้ง หรือชอบใส่ถุงเท้าถูพรม) คุณก็ควรระมัดระวังและลงทุนกับสายรัดข้อมือกันไฟฟ้าสถิตไว้ ขอบอกอีกครั้งว่าอย่าหวังพึ่งดวงเลย

พอถอดชิ้นส่วนสกปรกออกมาได้แล้ว อย่าเพิ่งขัดถูอย่างรุนแรงจนเกินไป เรายังคงควรใช้แอลกอฮอล์ค่อยๆ เช็ดไป และถ้าชิ้นส่วนดูสกปรกมากจนอยากชำแหละชิ้นส่วนต่างๆ ให้เล็กกว่านี้อีก ขอให้ทำโดยระมัดระวัง ดูคู่มือหรือเอกสารอื่นๆ จากผู้ผลิตในเวลาที่ถอดชิ้นส่วนต่างๆ ออกมาทำความสะอาด โดยเฉพาะแหล่งจ่ายไฟของคอมพิวเตอร์ที่แทบไม่ควรแกะออกมาทำความสะอาดเลย และควรเลี่ยงการแตะส่วนเชื่อมที่ไม่มีส่วนป้องกันหรือกระบอกเก็บประจุของชิ้นส่วนอย่างการ์ดจอหรือเมนบอร์ด 

จัดการอุปกรณ์การพิมพ์ให้เรียบร้อย
การทำความสะอาดคีย์บอร์ดที่ผ่านการใช้งานอย่างหนักดูเป็นงานสกปรกที่ต้องใช้แรงงานเยอะกว่าการปัดฝุ่นให้ PC โชคดีที่ไม่ว่าคุณจะใช้คีย์บอร์ดแมคคานิคอลหรูๆ หรือคีย์บอร์ดปุ่มยางราคาถูก โดยทั่วไปแล้ว คุณจะไม่ต้องกังวลว่าจะทำอะไรพังเท่ากับการทำความสะอาด PC

ไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ คอตตอนบัด และสเปรย์ดันฝุ่นจะยังคงเป็นประโยชน์ ถ้าคีย์บอร์ดของคุณมีฝุ่นเกาะมากพอที่ควรแก่การเป่าฝุ่นออก การออกไปข้างนอกและใส่หน้ากากก็ยังเป็นสิ่งที่ควรทำ 

การใช้ไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ด้านบนปุ่มและตามซอกระหว่างปุ่มน่าจะเพียงพอต่อการเช็ดคราบมันของนิ้ว เศษเนื้อตาย และคราบอื่นๆ ข้อควรระวังในการใช้ไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์คือ ถ้าคุณแต่งคีย์บอร์ดด้วยคีย์แคปตกแต่งสวยงาม คุณอาจจะต้องตรวจดูอีกทีว่าคีย์แคปทำมาจากวัสดุอะไร ตัวอย่างเช่น อะคริลิก เป็นวัสดุที่เสี่ยงต่อการเสียหายจากไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์

ถ้าคีย์บอร์ดของคุณสกปรกมาก หรือคุณไม่อยากใช้ไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ในการทำความสะอาดแบบหมดจด การถอดคีย์แคปออกให้หมดแล้วนำไปแช่ในถ้วยที่ใส่น้ำอุ่นและน้ำยาล้างจานก็เป็นทางเลือกที่ดี แถมการถอดคีย์แคปออกจากคีย์บอร์ดแมคคานิคอลก็ช่วยให้คุณเช็ดซอกระหว่างแต่ละปุ่มได้ง่ายขึ้นด้วย 

และแน่นอนว่าต้องรอให้ทุกอย่างแห้งก่อนประกอบใหม่อีกครั้ง คีย์บอร์ดส่วนใหญ่ทนทานพอตัว คนที่ Linus Tech Tips เคยเอาคีย์บอร์ดแมคคานิคอลและคีย์บอร์ดปุ่มยางหลายๆ อันใส่เข้าไปในเครื่องล้างจาน แล้วตากให้แห้งนานหนึ่งอาทิตย์ ก็พบว่าคีย์บอร์ดทุกอันใช้งานได้ปกติ คุณไม่ควรต้องรอนานขนาดนั้น นำคีย์แคปไปแช่แค่พักเดียว แล้วใช้เวลาสองสามนาทีขัดแผ่นบอร์ดด้วยไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ที่ระเหยไวระหว่างรอให้คีย์แคปแห้งสนิทเป็นวิธีที่เร็วและดีในการทำความสะอาดคีย์บอร์ด

การดูแลเมาส์
ในยุคเมาส์แทร็กบอลที่เหมือนจะดึงดูดผมทุกเส้นเข้าไป และแผ่นรองเมาส์ยางแจกฟรีที่สีเลือนได้ง่ายๆ การทำความสะอาดสิ่งต่างๆ ดูเป็นเรื่องที่ยากเย็นจนแทบเป็นไปไม่ได้ โชคดีที่อุปกรณ์ส่วนใหญ่ในสมัยนี้จัดการได้ง่ายกว่ามาก การเช็ดด้วยไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์เร็วๆ หรือแค่น้ำผสมสบู่เพียงเล็กน้อยก็น่าจะเพียงพอต่อการเช็ดคราบออกจากเมาส์ รวมถึงแผ่นรองเมาส์พลาสติก (แข็ง) แค่รอให้ความชื้นระเหยให้หมดก่อนก็โอเคแล้ว เมาส์ที่มีปุ่มเยอะๆ อาจต้องดูแลเพิ่มอีกเล็กน้อย ใช้คอตตอนบัดและแอลกอฮอล์ทำความสะอาดช่องว่างและรอยแยกต่างๆ

การทำความสะอาดแผ่นรองเมาส์แบบผ้าจะซับซ้อนขึ้นมาเล็กน้อย ถ้าคุณมีแผ่นรองเมาส์แบบผ้าที่ต้องทำความสะอาดอย่างเร่งด่วน ก็อย่ารีบร้อนเกินไป ขอแนะนำให้ถูด้วยน้ำผสมสบู่นิดหน่อย แล้วจึงเป่าลมจนแห้ง ไม่ควรทำให้แห้งโดยการปั่นในเครื่อง เพราะอาจทำให้ส่วนที่เป็นพลาสติกหรือยางของแผ่นรองเมาส์เสียหายได้ และการตากแผ่นรองเมาส์กลางแดดอาจทำให้ลายพิมพ์เลือนลางหรือสีลอกได้ เราจึงแนะนำการตากแห้งในบ้าน แผ่นรองเมาส์ยุคปัจจุบันไม่ได้มีไว้เพื่อปกป้องเมาส์เท่านั้น ไม่ว่าจะเป็นการรองใต้เมาส์และคีย์บอร์ด ทั้งยังประดับขอบด้วยแถบไฟ LED แผ่นรองเมาส์คืออุปกรณ์ชิ้นสำคัญที่ทำให้เซ็ต PC ทั้งหมดของคุณเข้าชุดกัน จึงควรได้รับการดูแลเพื่อให้แผ่นรองเมาส์ดูดีเหมือนใหม่เสมอ