Lara Croft kimdir? 

25 yılı aşkın bir süredir farklı yaratıcıların sevilen karaktere getirdiği yorum ile Tomb Raider serisinin yüzü hem video oyunlarında hem de filmlerde sürekli değişim geçirdi.

Bu değişimler onu insan şekline bürünmüş bir çelişki haline getirdi. Zamanını bir erkeğin yardımına ihtiyaç duyan bir genç kız olarak değil, lahitleri araştıran ve dinozorları vuran bir kahraman olarak geçiren güçlü kadın karakterlerin nadir bir örneğiydi ama aynı zamanda sadece bir kadın olduğu için de aşırı cinselleştiriliyordu. Kimliği ve arka planı sürekli bir değişim halinde olmasına rağmen, izleyiciler tarafından tekil varlığı ve görünüşüyle tanınan bir karakterdi.

Lara Croft birçok insan için birçok şey ifade etse de tek bir gerçek var ki o, video oyun tarihinin en tanınmış karakterlerinden biri ve bir popüler kültür ikonu.

Şimdi ise karakteri dünyaya tanıtan orijinal Tomb Raider üçlemesi, yepyeni bir yeniden düzenlenmiş paketle geri döndü: Tomb Raider I-III Remastered. Fazlasıyla deneysel bir dönemde 3D bulmaca macera oyunlarının ilk örneklerinden olmalarına rağmen bu oyunlar bugün bile sürükleyici ve eğlenceli retro oyunlar olarak varlığını sürdürüyor.

Yine de bu oyunları 2024'te oynamak, 90'larda piyasaya sürüldüklerinde popüler kültür ve oyun algısı üzerindeki ani ve kalıcı etkilerini veya Lara Croft'un Birleşik Krallık'taki küçük bir geliştirici grubu tarafından neredeyse anında uluslararası bir süperstara nasıl yükseltildiğini anlamayı kolaylaştırmıyor.
 

Ses

Seri bugün oyun dünyasının en tanınan serilerinden biri olsa da orijinal Tomb Raider geliştirme sürecinin başlarında riskli bir projeydi. 3D oyunlar henüz yeni yeni filizleniyordu ve platform oyunları ile karmaşık bulmaca keşfi hala nispeten nadirdi. Ve kadın kahramanlar o zamanlar oyunlarda yaygın bir olay değildi. Karaktere hayat vermekle görevli orijinal seslendirme sanatçısı bile seslendirme dünyasında nispeten deneyimsizdi.

Lara Croft rolünü üstlenmeden önce, Shelley Blond'un kariyeri televizyon ve tiyatroya odaklanmıştı. Lara Croft rolü için seçmelere katılma zamanı geldiğinde, bu alana daha yeni yeni giriyordu ve seçmeler, rolü kapmaktan çok deneyim kazanmakla ilgiliydi.

Seslendirme konusunda deneyimsiz olan sadece Blond değildi, oyunun arkasındaki ekip de öyleydi.

"Tomb Raider'da seslendirme yaptığımda 25 veya 26 yaşındaydım," dedi Blond. "19 yaşında tiyatro okulundan ayrıldım ve o zamandan beri Bill Kenwright gibi kişilerle şovlar, turlar ve birtakım rock and roll müzikalleri yapıyordum. West End'de Only the Lonely ve Elvis: The Musical gibi şovlarda birkaç şarkı söylerken yapımcımdı. Bu sayede [Birleşik Krallık'ta] Trouble TV ve CITV'de sunucu olarak televizyona girdim. Reklam filmlerinde oynadım, sonra seslendirme işine geçtim.

"[O sırada,] menajerim kendisinden bir oyun için kadın karaktere uygun olabileceğini düşündüğü bazı isimlerin istendiğini söyledi ve benim de denemek isteyip istemediğimi sordu. Altı ila dokuz aydır aradıkları için rolü alma şansımın çok yüksek olmadığını ancak bu alanda yeni olduğum için seçmeleri deneyimlememin iyi bir şans olacağını düşünüyordu. Kasete birkaç diyalog kaydettim, postaladım ve sonrasında Derby ve Londra'daki bazı kişilerle görüştüğüm bir konferans araması yapmam istendi ve benden diyalogları tekrar söylememi istediler. Aramanın sonunda bana işi aldığımı söylediler!"

Blond, ekibin özellikle "kadın kahramanı" olan bir oyun olduğu için Tomb Raider'ın ne kadar başarılı olacağından emin olmadıklarını söyledi.

"Ekip, 'bebeklerinin' düşledikleri gibi tam olarak dünyaya sunulmasını sağlamak için son derece koruyucuydu ve bu süreçte kalıptan sapmaya çok fazla alan yoktu," dedi. "Karakter konusunda hiçbir söz hakkım yoktu.

"Bazen kendi kişiliğimi gösterdiğimde geri adım atmam, çok kaba ya da çok seksi olmamam istenirdi. Karakterimin seksi olduğunu söylemiyorum, sadece bana çok seksi görünüyordu, ben de bu yüzden onun bu kadar açık sözlü olmamasını istiyordum ama bu tamamen doğru dengeyi bulmaktan geçiyordu."

Nihayetinde zamanlama çakışmaları nedeniyle Blond karakteri yalnızca ilk Tomb Raider oyununda seslendirdi ve bazı klipler orijinal üçlemenin ikinci ve üçüncü oyunlarında yeniden kullanıldı. Orijinal üçlemeyi tamamlamak için ek seslendirme rolünü Judith Gibbins devraldı ve sonraki oyunlarda önce Jonell Elliott, sonra ise Keeley Hawes Croft'un sesi oldu.
 

Kültürel ruh

Serinin hızlı başarısı, Lara Croft'u kültürel ana akıma itti ve büyüyen bir endüstride bir ikon olarak oyun sektörünün ötesinde de dikkat çekti. Oyunların eğlence faktörü karakterin popülaritesine katkıda bulunsa da Croft'un o zamanlar oyunlarda eşi benzeri olmayan bir karakter olması da çok önemliydi. Gizemliydi, Indiana Jones gibi cesur bir kaşifti ve birçok erkek oyuncunun aşık olduğu biriydi. Bu genç erkeklerin birçoğunun cinsel uyanışıydı.

Bu son nokta, kesinlikle karakterin diğer niteliklerini cinsiyetçiliğin ve şehvetin sömürücü ışığında gölgede bırakan, azaltıcı bir nitelikti. Ancak Lara Croft karakterinin bu şekilde düzleşmesi, onu 90'ların kültürel ruhuna itmeye yardımcı oldu. Her yerdeydi. Oyun dergilerinde üçgen göğüslerinden "varlık" olarak bahsediliyor ve "çekiciliği" vurgulanıyordu. Serinin pazarlama departmanının satış noktası olarak bu cinsel çekiciliğe vurgu yapması çok uzun sürmedi. 

Gerçekte, Croft gözle süzülecek bir şeyden çok daha fazlasıydı. Birçok kadın oyuncu, o zamanlar nadir bir şey olan tehlikeli maceralara atılma gücünde ve bağımsızlığında feminizmi görüyordu. Yine de karakterin şehvetli bir kabuğa indirgenerek geliştiricilerin bile devreye girmek zorunda kaldığı göz ardı edilemez. Dava tehdidi, karakterin Playboy sayfalarında çıplak olarak tasvir edilmesini önlemek için gerekliydi.

Koşullar ne olursa olsun, Tomb Raider başarılı oldu. Devam oyunları kısa zaman içinde takip etti ve ilki orijinal oyundan yalnızca bir yıl sonra çıktı. Her yeni öyküyle birlikte Croft'un hikâyesi genişledi ve yıllar geçtikçe karakterin geçmişi hakkında daha fazla şey öğrenmeye başladık. Bu avatarı derinlik ve ağırlığa sahip birine dönüştüren yeni yorumlar elde ettik. İmajı değişmeden kalsa bile, arka plan hikâyesinin akıcılığı ve sürekli değişen doğası, onu keşfedilmeyi ve yeniden yorumlanmayı bekleyen bir tuval, her yaştan izleyicinin ilişki kurabileceği bir ilham kaynağı haline getirdi.
 

Hollywood muamelesi

2001 yılında serinin büyük bütçeli bir Hollywood adaptasyonu Lara Croft rolünde Angelina Jolie ile yayınlandı. Orijinal oyunlardan farklı olarak, bu Lara çok küçük yaştayken annesini kaybettikten sonra 13 yaşında babasını kaybederek bir yetim oluyordu. Babasıyla ilişkili bir saati keşfederek onun gizemli ölümü hakkında cevaplar bulmak için çıktığı yolculukta uzun zamandır kayıp olan bir tarihi eser arayışında Manfred Powell ve İlluminati'ye meydan okuyor.

Macera için biraz zayıf bir gerekçe olsa da, orijinal oyunların imajını ve hissini korurken serinin o ana kadar keşfettiklerinden fazlasıydı. Hatta bir arkadaşının Blond'a söylediğine göre Jolie, bu Lara daha geniş arka planı nedeniyle belirgin bir şekilde farklı bir karakter olsa bile, filmdeki karakteri ele alırken onun seslendirme performansının tonlamasını ve yaklaşımını göz önünde bulundurduğundan bile bahsetmiş.

"Filmde çalışan bir arkadaşım vardı ve onun yanına giderek onunla tanışmanın ne kadar büyük bir zevk olduğunu söyledi. Ona benim arkadaşım olduğunu söylemiş ve o da bunun harika olduğu yanıtını vermiş. Rol için doğru tonu elde etmek amacıyla seslendirmemi defalarca dinlediğinden bahsetmiş. Bu doğru mu? Kim bilir, belki de benim kulağıma geleceğini bildiği için kibar davranıyordu. Ama bence o mükemmel bir seçimdi."
 

Birden fazla yeniden başlatma

2001 filmi, Lara Croft'un karakterini geliştirmeye veya yeniden başlatmaya yönelik tek girişim olmaktan uzaktı. Oyunlar için ilk yeniden başlatma 2000'in ortalarında, geliştirme Core Design'dan Crystal Dynamics'e geçince yaşandı. Mavi likralı gömleği kahverenginin bir tonu ile değiştirildi ve lahit yağmalamalarına annesini araması ile daha fazla amaç getirildi. Lara ve annesi, Himalayalar'daki bir uçak kazasından kurtulan yalnızca iki kişiydi ancak annesi kısa süre sonra çiftin sığındığı Nepal tapınağında gizemli bir şekilde ortadan kayboldu. Macera becerilerini babasından almıştı ama o da Lara 16 yaşındayken kaybolmuştu ve Lara da yanıtları bulmak için bir arkeolog olmuştu.

Lara Croft 2013 yılında bir kez daha yeniden başlatıldı ve bu sefer Lara hevesli bir yağmacı yerine daha çok dayanıklı bir kazazede olarak resmediliyordu. Oynanış deneyimi ise macera platform oyunundan, o neslin diğer büyük bütçeli, karakter odaklı, devasa aksiyon oyunlarına benzer bir şeye dönüştürüldü. Bu çok daha sinematik bir deneyimdi ve karakterin (Camilla Luddington tarafından canlandırılan) bu yorumunun Alicia Vikander'in oynadığı 2018 filmi için ilham kaynağı olarak seçilen şablon olması şaşırtıcı değildi.

Her yeni oyuncu ve dönüm noktası ile gelişen karakter hala net bir şekilde Croft ancak zamanın değişen standartlarına uyum sağlaması için fazlasıyla değişti. 2000'li yılların ortalarına gelindiğinde, Final Fantasy X-2'nin tamamen kadınlardan oluşan ana kadrosu, Beyond Good and Evil'dan Jade ve çok daha fazlasına yol açan oyunlarının başarısı sayesinde onun gibi karakterler için bir pazar olduğunu kanıtlaması sonrasında bir kadın kahraman olarak varlığının taşıdığı anormallik etkisini kaybediyordu. Lara ne kadar sevilirse sevilsin karakteri başkalarında bulunan derinliğe sahip değildi ve bu sorun daha sonra orijinal yaratıcılarından biri olan Toby Gard'ın yakın ilgisiyle gerçekleştirilen bir yeniden düzenlemeyle ele alındı.

2013 yılı itibariyle sektörün tamamı değişmişti. Tomb Raider serisinden ve Indiana Jones gibi aynı etkilerin çoğundan büyük ölçüde ilham alan Uncharted serisi, sinematik hikâye anlatımı olarak adlandırılan çığırtkanlıkla oyunların HD çağına girerken oyuncuların beklentilerini değiştirmişti. Yayıncı Square Enix ve Crystal Dynamics, Lara Croft'u bu yeni nesil için bir kez daha yeniden tasarlama görevini üstlendiğinde, onun zihnine hiç olmadığı kadar yakından bakma fırsatı bulduk. Oyuncu onu bir sonraki alana yönlendirirken yalnızca görevi tamamlamak yerine, oyunda yaşananlarla hayatta kalmasının psikolojik etkisini her zamankinden daha yakından görüyoruz. 
Önceki oyunlara kıyasla ton değişimi çok keskindi. Blond bile kendi Croft'u ile sonraki yorumlamaları arasındaki benzerliği görmekte zorlandığını itiraf etti.

"Kendi Croft'umda kendimi görüyor muyum? Evet. Peki diğerlerinde? Hiç de bile," diyor Blond. "Başka bir seslendirme aldığı anda tamamen farklı bir yaşama bürünüyor ama insanların bunu sevmesini takdir ediyorum." 

Blond ayrıca farklı oyuncular için Croft'un farklı versiyonlarından birinin kendileriyle en çok ilişkilendirebilecekleri hali olabileceğinin de farkındaydı. "Bazı insanlar sadece ikinci oyun çıktığında geldi, bazıları sadece Camilla Luddington ile daha sinematik hale geldiğinde geldi. Bu kişiler için benim oyunum kendilerini karakterle en çok ilişkilendirdikleri oyun olmayacak."

Yine de Core Design ve Blond'un bu ilk karakterizasyonu olmadan, seri ve sonraki birçok versiyonu bugün var olmayabilirdi. Tüm değişikliklerine rağmen bu karakter hâlâ ana akım yıldızlığa fırlayan aynı Lara Croft. 

1990'larda yaşadıysan, Lara Croft'u bilirsin. Hatta Blond, karakterin popülerliğinin bu kadar fazla olması nedeniyle televizyon sunuculuğu işi ile seslendirme sanatçılığı dünyalarının bir gün kesişmesinin kaçınılmaz olduğunu düşündüğünü söyledi. Ve böyle de olmuş: Trouble TV rolü kapsamında Room Raider olarak adlandırılmış bir çocuklar için ev tadilatı televizyon programında yer almış.
 

Yeniden düzenlenmiş üçleme

Zaman değişmiş ve oyunlar, 1990'larda Tomb Raider ve benzerleri tarafından atılan ilkel, deneysel 3D adımlarının çok ötesine geçmiş olsa da, bu oyun çağı için hem onu deneyimleyen oyuncular hem de daha önce ne olduğunu merak eden genç nesiller arasında yankı uyandıran yadsınamaz bir çekicilik var.

Yine de, yaşlı oyuncuların hatırlayacağı klasik hissi korurken bu oyunları tüm oyuncular için erişilebilir kılmak basit bir iş değil. İlk üç Tomb Raider oyununu yeni nesil için yeniden düzenlemekten sorumlu olan Aspyr ekibi ise birçok sıkı hayranın deneyimini tanımlayan tuhaflıkları ortadan kaldırmadan oyunu yeni gelenler için basitleştiren bir yaklaşım benimsedi.

"[Karar verme sürecimizin] temel direklerinden biri, sorunlu noktaları [çözerken] sihri korumaktı," diye açıklıyor Aspyr Ürün Direktörü Chris Bashaar. "Tomb Raider I-III Remastered için, oyuncuların orijinal tank kontrolleri ile yeni kontroller arasında seçim yapmasına izin verirken grafikleri modernize etmenin bir yolunu bulmak istedik. Güncellenen kontrollerimiz için Tomb Raider'ın Legend, Anniversary, ve Underworld dönemlerinden ilham aldık ve bunlar çoğunlukla Lara'nın hareket etme biçiminde hissediliyor: Sağ analog tam kamera kontrolüne sahip ve Lara kamera konumuna göre yönlü hareket ediyor."

Klasik deneyimde doğal olarak bulunan orijinal tank kontrollerini kullanmak isteyenler bunu yapmayı seçebilirken, çift analog çubuklu modern çağa daha alışkın oyuncular daha tanıdık bir deneyimden yararlanma imkânına sahip. Bashaar, oyunun görsellerinde de benzer bir yaklaşımın benimsenerek orijinal hissi korurken modern tekniklerle yeniden düzenlendiğini açıkladı. 

"Pişmiş ve gerçek zamanlı aydınlatma efektlerinin yanı sıra yeni modeller, ortamlar ve düşmanlar eklemek için Crystal Dynamics ile işbirliği içinde çalıştık. Her değişiklik, her bir varlığın orijinal vizyonuna uyması için doğrudan yan yana karşılaştırmalara dayanıyordu. Sanat iyileştirmeleri karşılığında Tomb Raider'ın hissiyatından ödün verilmemesini sağlamak için aynı geometriyi koruduk."

Bu sayede, modern donanımla uyumluluk sorunları veya orijinalin hantal kontrolleri nedeniyle birçok kişinin erişilemez olduğunu düşündüğü klasik bir deneyim artık yepyeni bir nesil için oynanabilir hale geldi. Tomb Raider oyunlarının orijinal üçlemesi bugün sadece eğlenceli macera deneyimleri olarak değil, aynı zamanda korunması ve hatırlanması gereken popüler kültür tarihinin bir parçası olarak ayakta duruyor. Oyun ve hatta popüler kültür, Lara Croft'un birçok farklı yüzü olmadan aynı olmazdı.

"Kısa zaman önce 1990'larda gerçekleşen her şey hakkında bir Disney belgesel dizisi çekiliyordu ve Girl Power adlı bir bölüm kapsamında benimle Lara hakkında röportaj yapmak istediler," diyor Blond konuşmamızın sonlarına doğru. "Spice Girls'e yer verdikleri halde benimle röportaj yapmak istediler! Bu inanılmaz bir şey ama aynı zamanda Lara Croft'un bu etkiye sahip olduğunu, bir anlama geldiğini gösteriyor."

"Bunca yıldan sonra Lara'nın yaptıklarının hâlâ bu etkiye sahip olması harika değil mi?"